1. O Μπάμπης Παπαχαραλάμπους, έγραψε κριτική για το βιβλίο: “Μικρές πλάνες”
«Το βιβλίο της Κατερίνας Γραμματικού έχει τίτλο “Μικρές πλάνες” και είναι γεμάτο από αυτές.
Κάθε πλάνη είναι μια νεράιδα, που αν της παραδοθείς θα χάσεις μεν τη φωνή σου
αλλά θα κερδίσεις τον παράδεισο. Οι χωρικοί όμως επειδή ξέρουν τη ζωή στους
κύκλους της, δεν πολυσυμπαθούν τις νεράιδες, όπως δεν πολυσυμπαθούν και τους
παράδεισους. Δεν μπορούν να φανταστούν ευτυχία έξω από τον κόσμο τούτο.
Γνωρίζουν όμως πολύ καλά ότι με τους νεραϊδοπαρμένους προχωράνε οι ουτοπίες.
Αυτός ο διχασμός όχι μόνο δεν τους αφοπλίζει αλλά τον αναγνωρίζουν και τον
γιορτάζουν. Αυτό το χάρισμα το έχει προικώο η Κατερίνα, η εκ χωρίου καταγόμενη.
Και γι’ αυτό γράφει ελεύθερα και απελευθερωτικά.
Το
βιβλίο αρχίζει με έναν έπαινο προς όσους πιστεύουν στη πίστη και αφιερώνεται
στον Πατέρα, το απόλυτο νόημα.
Με
παλαβώνει κάθε αφήγηση που ωριμάζει μέσα από σιωπές και αναμονές. Η Κατερίνα
τολμά να μιλά με ανθρώπινο ανάστημα μέσα στα «άβατα». Ανοίγει όμως μόνο μία
χαραμάδα, ίσα ίσα για να χωρέσει μια αχτίδα. Υπαινίσσεται απλώς, αφήνοντας
ελεύθερη την φαντασία να μας πνίξει με τα υγρά της. Άλλωστε στις δύσκολες
εποχές τα πρώτα χτυποκάρδια φύτρωσαν και φούντωσαν μέσα στις εκκλησιές.
Οι
παραδοσιακοί άνθρωποι ξέρουν στο πετσί τους ότι ο απόλυτος έρωτας, μόνον με τον
θάνατο δικαιώνεται. Ρωμαίος και Ιουλιέτα, Τριστάνος και Ιζόλδη, Ηλιογέννητη…
Θάνατο εδώ εννοούν την Υπέρβαση του εαυτού και την απόλυτη παράδοση στη
πολιορκία του ουρανού. (Αφού λησμονήσαμε την «Μεγάλη Έναρξη», τον Οδυσσέα και
την Πηνελόπη). Γι’ αυτό αποτελεί ιδιοφυές εύρημα της συγγραφέως να
αντικαταστήσει τα Πάθη με ερωτικές ιστορίες των απλών ανθρώπων. Γι’ αυτούς
σήκωσε Σταυρό κι όχι για την δόξα.
Η εκκλησία αποτελεί χώρο κάθαρσης με όρους
τραγωδίας κι όχι ευκαιρία να σώσουμε το τομάρι μας υπό την επήρεια του
ψοφοειδούς φόβου μας για τον θάνατο. Είναι σπαραχτικά έντιμος και ερωτικότατος
ο τρόπος που αποδίδει την Μεγάλη Εβδομάδα στο βιβλίο. Η αντικατάσταση των
τροπαρίων από λαϊκά δρώμενα είναι ένα «πέρασμα» κατευθείαν στη καρδιά του
Πάσχα. Με εξέπληξε ευχάριστα και το χάρηκα ολοψύχως. Πάντα πίστευα ότι ο
φαινομενικά άθεος είναι ο πιο ελεύθερα γνήσιος χριστιανός. «Δόξα τω θεώ, είμαι άθεος»,
υπερθεμάτιζε ο μέγας Μπουνιουέλ! Μόνο με ερωτική εξομολόγηση μπορείς να
συμμαχήσεις με τα Πάθη του Χριστού. Νυμφίος είναι, δεν είναι Παντοκράτωρ.
Δεν
αγαπάς μόνον όταν προσεύχεσαι αλλά όταν εκτίθεσαι και γυρεύεις τον άλλον.
Το
άλλο μεγάλο θέμα του βιβλίου, πέρα από τον έρωτα, είναι το κάλεσμα προς τον
παιδικό μας εαυτό, την αληθινή πατρίδα μας, την παιδική ηλικία. Μόνο με
επιστροφή στο πρώτο αθώο βλέμμα και την αναβάπτιση στην παιδική αθωότητα
μπορείς να ξεκλειδώσεις μυστηριακά τη ζωή. Το παιδί τα βλέπει όλα καινούρια και
γι’ αυτό δεν χορταίνει να ρωτά. Θέλει μόνο παραμύθια γιατί οι ιστορίες
φτιάχνουν σχέσεις στα πράγματα και βάζουν τάξη στο χάος. Το βιβλίο προσφέρει
γενναιόδωρα κάποιες ιστορίες που αποτελούν ένα δροσερό χάδι στη καρδιά. Οι
κεντρικοί ήρωες του βιβλίου, που είναι και οι αφηγητές, σαν μικρά παιδιά,
κλείνουν τα μάτια στο σήμερα και αφουγκράζονται την Ιστορία όπως την γράφουν
αυτοί που την υφίστανται, οι απλοί και ατρόμητοι. Επίσης στο βιβλίο
υποδεικνύεται και ο καλύτερος τρόπος για να διδαχθούν οι νέοι τα …φωνήεντα!
Πολλά και θαυμαστά συμβαίνουν στο βιβλίο.
Είναι ένα από τα πιο γλυκύτατα αναρχικά κείμενα που έχω διαβάσει. Οι μεγάλοι
ήρωές του είναι άγιοι γι’ αυτό και αναπόφευκτα αναρχικοί. Χλευάζουν κάθε
θεό-αφέντη διότι είναι βαθύτατα ηθικοί. Έχουν μια ηθική εντελώς προσωπική που
σου κόβει τα ύπατα στην ειλικρίνεια και την εντιμότητά τους. Γι’ αυτό είναι και
άκρως ευάλωτοι ερωτικοί. Ζουν για να ερωτεύονται τη ζωή πρώτα και τον άνθρωπό
τους στη συνέχεια. Τίποτε άλλο. Χωρίς να περιμένουν καμία ανταμοιβή, ούτε σε
τούτο τον κόσμο ούτε σε κάποιον άλλον. Μόνον παρακινούμενοι από την παράλογη
αγάπη τους για τον πλησίον.
Στη λαϊκή ζωή τα πάθη είναι πηγή ζωής κι όχι
πειρασμοί προς εξόντωση! Με το παλληκαρήσιο πάθος κερδίζεται η τιμή κι ο έρωτας.
Δεν ζητούν και δεν αποδίδουν δικαιοσύνη αλλά αγάπη. Γι’ αυτό και πολλές φορές ο
τελικός κριτής είναι το αίμα. Όμως, κι ο άγιος δεν μας πλημμυρίζει στο αίμα
όταν του κόβουν το κεφάλι για να μην προδώσει τον έρωτά του προς τον θεό; Και
τα αυγά την Μεγάλη Πέμπτη αιμάτινα δεν τα βάφουμε;
Όσοι πάνε να σηκώσουν κεφάλι και να
πανηγυρίσουν την φύση τους, τσακίζονται πάνω σε μια υποκριτική και δειλή
κοινωνία. Που θεωρεί την ομορφιά και τον ερωτισμό κατάρα κι όχι διαβατήριο για
τον παράδεισο. Οι ερωτευμένοι σαν ιδανικοί επαναστάτες που είναι, συνθλίβονται
από την απρόσωπη δύναμη της μάζας που τους σταυρώνει γιατί δεν τολμά να κάνει
αυτά που κάνουν εκείνοι. Ευτυχώς που υπάρχουν τα παιδιά στο βιβλίο της
Κατερίνας για να μας ξυπνήσουν τα μεγάλα αισθήματα που κρύβουμε μέσα μας και
που μπορούν να πυροδοτήσουν την Ανάστασή μας προς το Απόλυτο. Και μακάρι να μην
μεγαλώσουν ποτέ ώστε να μην αντιμετωπίσουν τις μυλόπετρες των μίζερων και
ανέραστων κριτών της διπλανής πόρτας.
Οι
ευνουχισμένοι δεν συγχωρούν όσους τολμούν να πλανεύονται.
Με
σημάδεψε μια αριστουργηματική σκηνή. Διαδραματίζεται την Μεγάλη Πέμπτη που
είναι και η κορύφωση του Θείου Δράματος. Παράλληλα κορυφώνεται και η
υποβόσκουσα για καιρό ερωτική έλξη ενός αγοριού και ενός κοριτσιού. Το ακάνθινο
στεφάνι, που το προετοιμάζουν από το πρωί στο λιβάδι, γίνεται τη νύχτα σύμβολο
μύησης στα άδυτα της ερωτικής έκρηξης. Μέγα αντίδωρο σε όσους από αγάπη
επαναστάτησαν. Όπως Εκείνος το φορά αποδίδοντας κορυφαία κραυγή του σ’ αγαπώ
προς όλους μας, έτσι και τα δυο παιδιά το νιώθουν σαν το πρώτο ρίγος που τα
αναστατώνει και τα στέλνει κατευθείαν σε ομολογία αιωνιότητας.
Όσο Εκείνος ανέβαινε το Γολγοθά τόσο εκείνα
συνέχιζαν ανακαλύπτοντας και συλλαβίζοντας το ευλογημένο αλφαβητάριο του
έρωτος. Μεθυσμένα από ευωδιές και βλέμματα ολημερίς που έκοβαν λουλούδια για
τον Επιτάφιο, δέχονται την ερωτική κατάνυξη σαν φωτοστέφανο των αγνών και
ζαχαρένιων χυμών τους. Κι όλα αυτά δοσμένα με μια χορογραφία αισθημάτων
παράλληλης δράσης του θείου και του ανθρώπινου δράματος, κουρδισμένη σε
ιεροτελεστία φλαμένκο, που σε κάνει να κατεβαίνεις τρυφερά μέσα σου και να
συναντάς εκεί το άπειρο που σε στολίζει. Μην ξεχνάμε ποτέ ότι η Γραφή λέει ότι
ο θεός ήρθε σε “εκσταση” για να επιθυμήσει τον άνθρωπο.
Δεν θα μπορούσαν τα δύο παιδιά να βρουν πιο
ευλογημένο ερωτικό καταφύγιο από την εκκλησία. Και μάλιστα στον γυναικωνίτη!
Έξοχος συμβολισμός, η απαγορευμένη ζώνη μετατράπηκε σε κήπο ηδονής, σε μύηση
στο μέγα μυστήριο. Σε ένα μικρό παράδεισο, έτσι όπως μόνο τα παιδιά μπορούν να
τον φανταστούν και να τον ενσαρκώσουν.
Όλοι καταγόμαστε από τα άνθη του κακού. Κι
όποιος δεν το ομολογεί είναι ανέραστος υποκριτής και ζει για να εύχεται το κακό
μας. Όποιος δεν αγαπά τους καταραμένους ποιητές που λαλούν όσα εμείς δεν
αποτολμάμε, τότε δεν αγαπά τους αγίους, αυτούς τους σαλούς κατά έρωτα.
Προσωπικά, η Μεγάλη Πέμπτη δεν θα είναι ποτέ σαν άλλοτε, μετά την εμπειρία από
τα δύο ελεύθερα και αμόλυντα παιδιά.
Όπως εύστοχα αναπαριστά το βιβλίο, οι χωρικοί,
παρ’ όλες τις συκοφαντίες από τους ιδεοληπτικούς περί συντηρητισμού και
καθυστέρησης, πάντα ρύθμιζαν τις ζωές τους μέσα από εμπειρίες και εξέγερση.
Άσχετα αν πολλές φορές δεν μπορούν να αναθρέψουν την υπέρβασή τους. Πάντα
ονειρεύονταν την ζωή τους να περνά από το κατώτερο στο ανώτερο, κι ας μην είχαν
διαβάσει ποτέ το πνεύμα των μεγάλων ιδεαλιστών. Γι’ αυτό και αγαπούν κατευθείαν
τον Χριστό χωρίς να νιώθουν την ανάγκη να περάσουν απ’ το μεταπρατικό μαγαζί
των παπάδων. Γι’ αυτό συμβαίνει κι αυτή η τραγωδία, να εισέρχονται συχνά οι
άνθρωποι με ορμή και δίψα μέσα στην εκκλησία για να κοινωνήσουν γλυκασμό και να
σπάνε τα μούτρα τους σε θεούσες και σε ιεροκήρυκες.
Η γραφή του βιβλίου ακολουθεί ένα υπόκωφο
λυρισμό, ενώ το στυλ φλερτάρει με τον μαγικό ρεαλισμό. Με την εκδοχή την
λατινοαμερικάνικη όμως κι όχι αυτή των σουρεαλιστών. Ξεκινά από τον απλό
ρεαλισμό για να απογειωθεί, κι όχι το αντίστροφο. Η δομή του είναι
κινηματογραφική, από το ένα είδος μεταπηδά απρόσκοπτα στο άλλο για να
υπηρετήσει την ελεύθερη ροή συναισθημάτων, ιδεών και πράξεων. Η Κατερίνα είναι κινηματογραφόφιλη.
Επίσης
η Κατερίνα ξέρει πολύ καλά ότι οτιδήποτε και αν συμβεί σε αυτόν τον τόπο, αυτός
δεν θα καταντήσει ποτέ Έρημη Χώρα. Είμαστε καταδικασμένοι να σκοντάφτουμε
συνεχώς σε σπαρμένες πέτρες, σπάργανα μύθων και ιερών. Κάθε κοτρώνα της γης μας
αποτελεί μια ακρωτηριασμένη χειρονομία ενός αρχαίου ναού ή ενός αρχαίου
αγάλματος. Γι’ αυτό και η χωριανική κοινότητα που έχει στο αίμα της την
καταγωγή και την συνέχεια, έχει μετατρέψει την βιωτή σε γιορτή και νίκη επί
θανάτου.
Γι’
αυτό και η Κατερίνα μπορεί και τραγουδά τα βάσανα και τους καημούς μας σε ένα
μακρόσυρτο μπλουζ." Μ.Π.
2. Ο καινούργιος πόλεμος απαιτεί Υπερήρωες
https://www.fractalart.gr/o-kainoyrgios-polemos-apaitei-yperiroes/
2. Με την
γραφή ισιώνει μέσα μου η απόγνωση, Συνέντευξη της Κατερίνας
Γραμματικού στην Γκέλη Ντηλιά,
https://www.fractalart.gr/katerina-grammatikoy/
3
Ο δάσκαλος Στρατής Χαβιαράς και η Άχνα του
Κριτική
για το βιβλίο του Στρατή Χαβιαρά «Αχνα» στον Αναγνώστη απο την ΚΑτερίνα ΓΡαμματικού https://www.oanagnostis.gr/o-stratis-chaviaras-kai-i-achna-tis-katerinas-grammatikoy/
4. Για το
βιβλίο της «Λέξεις που συνθέτουν ένα γράμμα» η Κατερίνα Γραμματικού μιλάει στην
συγγραφέα Μάγδα Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη https://www.bookia.gr/index.php?action=Blog&post=e7db5f01-7933-4aa2-b2ca-e363c87b6cb9
5.
Θεματοφύλακες
Τέχνης και Λόγου : Η Αγγελίνα Παπαθανασίου γράφει για το βιβλίο "Λέξεις που συνθέτουν ένα γράμμα",
https://www.thematofylakes.gr/lekseis-pou-synthetoun-ena-gramma/
6. Ισλαχανέ : Ένας τόπος συνάντησης πολιτισμών. Για το βιβλίο γράφει η Κατερίνα Γραμματικού https://www.aparsis.gr/ισλαχανέ-ένας-τόπος-συνάντησης-πολιτισμών-για-ένα-βιβλίο
7. Η συγγραφέας Κατερίνα
Γραμματικού γράφει για το βιβλίο "Η Μαϊμού" του Στέφανου
Παπαδημητρίου, https://www.aparsis.gr/η-συγγραφέας-κατερίνα-γραμματικού-γράφει-για-το-βιβλίο-η-μαϊμού-του-στέφανου-παπαδημητρίου
8. kala, της An Penders. Βιβλιοπαρουσίαση για τις εκδόσεις
Βακχικόν από την Κατερίνα Γραμματικού, https://www.argolidasnews.gr/2026/04/kala.html
9. Ερωτηματολόγιο
του Μάνου Καταρτζή στην Κατερίνα Γραμματικού με αφορμή το νέο βιβλίο της "Ο
Λένιν πετάει για Νικράγουα", https://www.argolidasnews.gr/2025/10/blog-post_30.html
10. Ο συγγραφέας Κυριάκος Σάμιος παρουσιάζει το βιβλίο της Κατερίνας
Γραμματικού "Λέξεις που συνθέτουν ένα γράμμα" https://www.aparsis.gr/
11. Τέσπα, Διήγημα της Κατερίνας Γραμματικού, στη Bookpress https://bookpress.gr/component/tags/tag/katerina-grammatikoy
12. Ο βάλτος μας, διήγημα στο Φράκταλ αρτ, https://www.fractalart.gr/o-valtos-mas/
13. Μια πόλη μαγική, διήγημα της Κατερίνας Γραμματικού στο https://culturepoint.gr/mia-poli-magiki-odigos-thymisis-mias-polis/
14. Το επιθυμητό φάρμακο, πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό
MEΛΙΤΡΟΠΟΝ των εκδόσεων ΚΟΜΝΗΝΟΣ και στο https://www.fractalart.gr/to-epithymito-farmako/
15. Στιγμές στο Άπειρο του Χρόνου του: Νοσταλγική ματιά στο χτες, της Κατερίνας Γραμματικού για το βιβλίο του Γιώργου Μουσταΐρα, https://www.fractalart.gr/stigmes-sto-apeiro-toy-chronoy-mesa-apo-29-grafes/
16. Κριτική για το βιβλίο Μικρές πλάνες απο την Χρύσα Καρδαρά
https://culturebook.gr/beyond-the-cover/vivlioparousiaseis/katerina-grammatikou-mikres-planes-parousiasi-apo-tin-chrysa-kardara/
17. Κείμενο για την πόλη του Ναυπλίου, συντάκης Κατερίνα Γραμματικού .
Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΕΠΑΘΛΟ.
Σχόλια