Για το έγκλημα στο Άργος

bridge-pixabay

Και, τελικά, ποιος είναι εκείνος που το καθορίζει;

Έχει ο ένοπλος το δικαίωμα να ενεργεί αυθαίρετα; Και όταν είναι άριστα εκπαιδευμένος στη χρήση του όπλου του, έχει το δικαίωμα να αφαιρεί μια ανθρώπινη ζωή;

Το Άργος μοιάζει εδώ και πολύ καιρό με μια χύτρα ταχύτητας έτοιμη να εκραγεί. Τα ολοένα αυξανόμενα μέτρα ασφαλείας δεν φαίνεται να καλλιεργούν το αίσθημα προστασίας· αντίθετα, γεννούν άγχος, ανασφάλεια και πανικό.

Αν ο σκοπός του κράτους είναι να αξιοποιεί την ανάγκη των πολιτών για ασφάλεια και τον φόβο τους, προκειμένου να ενισχύει τον κοινωνικό έλεγχο, τότε με αυτή τη λογική διαφωνώ. Διαφωνώ εξίσου με την αντίληψη ότι η αστυνόμευση μπορεί να θεραπεύσει βαθιά κοινωνικά προβλήματα. Συχνά, όχι μόνο δεν τα επιλύει, αλλά τα οξύνει.

Το Άργος εκπέμπει εδώ και χρόνια ένα ηχηρό κοινωνικό σήμα κινδύνου. Κι όμως, η απάντηση που λαμβάνει είναι αλαζονεία, επίκληση του δόγματος «Νόμος και Τάξη» και εύκολη ηθικολογία. Την ίδια στιγμή, τα ουσιαστικά κοινωνικά προβλήματα και η συνεχής υποβάθμιση των οικονομικά ευάλωτων στρωμάτων παραμερίζονται, σαν να ανήκουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας.

Είναι γεγονός ότι κάθε κυρίαρχη κοινωνική και οικονομική τάξη επιδιώκει, πρωτίστως, τη διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης και των προνομίων της. Αυτό εκφράζεται μέσα από τη διατήρηση του ισχύοντος κοινωνικού και οικονομικού συστήματος, με βασικό εργαλείο τον νόμο. Στα σύγχρονα κράτη, όμως, ο νόμος συνοδεύεται από το μονοπώλιο της νόμιμης άσκησης βίας από το ίδιο.

Γι' αυτό, όσοι διαχειρίζεστε τους θεσμούς δεν πρέπει να χρησιμοποιείτε τον φόβο και τον κοινωνικό έλεγχο ως μέσα νομιμοποίησης της εξουσίας και της κρατικής βίας. Μην αναπαράγετε χαρακτηρισμούς όπως «ταραχοποιά στοιχεία», «τρομοκράτες» ή, όταν σας εξυπηρετεί, «ψυχικά ασθενείς», «προβληματικά ΑμεΑ», «άχρηστοι» ή «ανίκανοι». Τέτοιες ετικέτες αφαιρούν από τον άνθρωπο την αξιοπρέπειά του και τον μετατρέπουν σε πολίτη δεύτερης κατηγορίας. Άλλωστε, το κράτος σπάνια επέδειξε ουσιασική μέριμνα για τους πιο αδύναμους, ίσως επειδή δεν αποτελούν υπολογίσιμη εκλογική δύναμη.

Ο φόβος αποδυναμώνει το θύμα και διευκολύνει τον θύτη να πετύχει τον στόχο του. Υπάρχουν άνθρωποι που εκπαιδεύονται να πυροβολούν με ακρίβεια, και η επιδεξιότητά τους έχει ήδη αποδειχθεί χρήσιμη στους δρόμους και στις πλατείες.

Το συγκεκριμένο περιστατικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα μεμονωμένο συμβάν. Θα καταγραφεί ως ακόμη μία περίπτωση κρατικής βίας, με ευθύνη τόσο των εκτελεστικών οργάνων όσο και του πολιτικού πλαισίου που τη νομιμοποιεί.

Δεν πρόκειται να πειθαρχήσουμε απέναντι στην αδικία ούτε να μάθουμε να φοβόμαστε έναν κατασκευασμένο εχθρό, ο οποίος παρουσιάζεται τεχνητά ως μόνιμη και διαρκής απειλή.

Τα κοινωνικά προβλήματα δεν αντιμετωπίζονται με περισσότερη αστυνόμευση ούτε με αυστηρότερα μέτρα ασφαλείας. Μια κοινωνία προστατεύει πραγματικά τα μέλη της όταν λειτουργεί ως ενιαίο σώμα, οικοδομώντας ισχυρούς δεσμούς αλληλεγγύης και ένα αποτελεσματικό δίχτυ κοινωνικής προστασίας. Η κοινωνική συνοχή εξαρτάται από την ικανότητα του συνόλου να στηρίζει κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Οι σύγχρονες κοινωνίες οφείλουν να καλλιεργούν αντανακλαστικά συλλογικής προστασίας, χωρίς να διολισθαίνουν στη λογική του αστυνομικού κράτους. Αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι περισσότερος φόβος, αλλά ισχυρότερες δομές αλληλεγγύης, ένα ουσιαστικό κοινωνικό κράτος και πολιτικές που μειώνουν τις κοινωνικές ανισότητες. Μόνο έτσι οι πολίτες μπορούν να αισθάνονται πραγματικά ασφαλείς, ελεύθεροι και ίσοι απέναντι στη δικαιοσύνη.